فوق العاده‌اى پيدا مىشود و زمينه براى اينكه اگر كسى متاع فكرى دارد عرضه بدارد ، فوق العاده آماده مىگردد ؛ يعنى همان زمينه‌اى كه در زمانهاى سابق ، تا قبل از اواخر زمان امام باقر و دورهء امام صادق اصلًا وجود نداشت ، يك‌دفعه فراهم شد كه هر كس مرد ميدان علم و فكر و سخن است بيايد حرف خودش را بگويد . البته در اين امر عوامل زيادى دخالت داشت كه اگر بنى العباس هم مىخواستند جلويش را بگيرند امكان نداشت زيرا نژادهاى ديگر - غير از نژاد عرب - وارد دنياى اسلام شده بودند كه از همهء آن نژادها پرشورتر همين نژاد ايرانى بود . از جملهء آن نژادها مصرى بود . از همه‌شان قويتر و نيرومندتر و دانشمندتر بين النهرينىها و سوريه‌اىها بودند كه اين مناطق يكى از مراكز تمدن آن عصر بود . اين ملل مختلف كه آمدند ، خود به خود اختلاف ملل و اختلاف نژادها زمينه را براى اينكه افكار تبادل شود فراهم كرد ؛ و اينها هم كه مسلمان شده بودند مىخواستند بيشتر از ماهيت اسلام سر درآورند ؛ اعراب آن قدرها تعمق و تدبر و كاوش در قرآن نمىكردند ، ولى ملتهاى ديگر آنچنان در اطراف قرآن و مسائل مربوط به آن كاوش مىكردند كه حد نداشت ، روى كلمه به كلمهء قرآن فكر و حساب مىكردند . جنگ عقايد در اين زمان ، ما مىبينيم كه يك مرتبه بازار جنگ عقايد داغ مىشود و چگونه داغ مىشود ! اولًا در زمينهء خود تفسير قرآن و قرائت آيات قرآنى بحثهايى شروع مىشود . طبقه‌اى به وجود آمد به نام « قُرّاء » يعنى كسانى كه قرآن را قرائت مىكردند و كلمات قرآن را به طرز صحيحى به مردم مىآموختند . ( مثل امروز نبوده كه قرآن به اين شكل چاپ شده باشد . ) يكى مىگفت من قرائت مىكنم و قرائت خودم را روايت مىكنم از فلان كس از فلان كس از فلان صحابى پيغمبر ، كه اغلب اينها به حضرت امير مىرسند . ديگرى مىگفت من [ قرائت خودم را روايت مىكنم ] از فلان كس از فلان كس از فلان كس . مىآمدند در مساجد مىنشستند و به ديگران تعليم قرائت مىدادند ، و غير عربها بيشتر در حلقات اين مساجد شركت مىكردند ، چون غير عربها بودند كه با زبان عربى آشنايى درستى نداشتند و علاقهء وافرى به ياد گرفتن قرآن داشتند . يك استاد قرائت مىآمد در مسجد مىنشست و عدهء زيادى جمع مىشدند كه از او قرائت بياموزند . احياناً اختلاف قرائتى هم پيدا مىشد .